پرسش:

آيا استناد به احاديث مرسل يا ضعيفي كه دربردارنده مضامين اخلاقي هستند، اشكال دارد يا خير؟ در مورد دعاهاي بي سند چطور؟

پاسخ

استناد كردن به روايات اخلاقي ضعيف و نيز دعاهاي غير معتبر درست نيست؛ زيرا حق بودن مطلبي دليل بر اين نيست كه معصوم -عليه السلام- نيز او را فرموده باشد.

روايات داراي فضايل اخلاقي و دعاهايي كه از نظر سندي معتبر نيستند، خود دو قسمند:

يك: روايات و دعاهاي مخالف با آيات و روايات معتبر:

اگر روايتي هر چند داراي مضامين اخلاقي باشد، ولي از منظري با آيات قرآن يا روايات معتبر در تضاد باشد، نميتوان آن را پذيرفت؛ حتي اگر با سند به ظاهر معتبر باشد چه برسد به اينكه از نظر سندي نيز ضعيف باشد؛ مثلا اگر روايتي براي دعا يا ذكري، ثوابي قائل باشد كه با آيات و روايات در تضاد باشد، نميتوان گفت ائمه چنين فرموده اند و استناد چنين رواياتي به اهل بيت درست نيست، زيرا اهل بيت هيچ وقت سخني بر خلاف قرآن و روايات معتبر خويش، نميگويند.

دو: روايات و دعاهاي موافق قرآن و روايات: اگر روايت ضعيفي مثلا بگويد:

- راستگويي از صفات اهل تقواست.

- خواندن فلان سوره قرآن فضيلت دارد.

- خواندن اين دعا مستحب است.

با توجه به اينكه راستگويي به حق صفتي از صفات برجسته اهل تقواست و خواندن سوره اي از قرآن و دعا كردن و راز و نياز با خدا داراي فضيلت است، اما نميتوان چنين سخناني را به اهلبيت –عليهم السلام- استناد داد؛ زيرا حق بودن سخني دليل بر اين نيست كه ائمه اطهار–عليهم السلام- نيز همان را گفته باشند و اگر به اهل بيت–عليهم السلام- استناد داده شود، ممكن است اين سخن از آنها صادر نشده باشد و آنوقت سخني بر خلاف واقع و به دروغ به اهل بيت –عليهم السلام- استناد داده شود كه اين سخن از نظر شرعي درست نميباشد.

از اينرو بهتر است براي استناد دهي در مسايل اخلاقي و ديني، فقط به آيات قرآن كريم و روايات معتبر مراجعه شود كه به حق با وجود روايات فراوان و معتبر در مباحث اخلاقي و با وجود دعاهاي معتبر از اهلبيت–عليهم السلام- ، نيازي به استناد دهي و مراجعه كردن به روايات و دعاهاي ضعيف نيست و بايد اين فرهنگ در ميان مسلمانان روز به روز ترويج يابد كه معارف الهي و اخلاق از آيات قرآن كريم و روايات معتبر گرفته شود تا عدهاي، مسلمانان را متهم به داشتن معارف و ديني ضعيف نكنند و اين خطر همواره وجود دارد كه برخي با چنين شبهه افكنيها، افرادي را منحرف كنند و جلو پيشرفت دين اسلام را بگيرند و چنين تبليغ كنند كه وقتي مسلمانان اخلاقيات را از روايات ضعيف ميگيرند، از كجا معلوم كه اعتقاداتشان هم برپايه مستندات ضعيف نباشد و چرا بايد پيرو ديني شد كه براساس روايات ضعيف پايه ريزي شده است.

يادآوري اين نكته نيز لازم است كه گاهي در كنار برخي از روايات ضعيف، روايات معتبر و مستندي هم وجود دارد كه ميتوان به روايات معتبر استناد كرد و روايات ضعيف را مويد آورود، ولي استناد به روايات ضعيف به تنهايي درست نميباشد.